गाथा अभंग २९४
प्रारब्ध क्रियमाण । भक्तां संचित नाहीं जाण ॥१॥
अवघा देव चि जाला पाहीं । भरोनियां अंतर्बाहीं ॥ध्रु.॥
सत्वरजतमबाधा । नव्हे हरिभक्तांसि कदा ॥२॥
खाय बोले करी । अवघा त्यांच्या अंगें हरी ॥३॥
देवभक्तपण । तुका म्हणे नाहीं भिन्न ॥४॥
अर्थ :- भक्तानां नशीब, कर्म आणि पाप्पुन्याचा साठा भोगवा लगत नाही ।।1।।
करम तो भक्त अंतर्बाह्य भगवंताशि एकरूप झालेला असतो ।।ध्रु।।
हरिभक्तांना सत्त्व-रज-तमाची बाधा होत नाही ।।2।।
तुकोबा म्हणतात, की देव आणि भक्त एकरूप झालेले असतात ।।3।।
गाथा अभंग २९५
शास्त्राचें जें सार वेदांची जो मूर्ति । तो माझा सांगाती प्राणसखा ॥१॥
म्हणउनी नाहीं आणिकांचा पांग । सर्व जालें सांग नामें एका ॥ध्रु.॥
सगुण निर्गुण जयाचीं अंगें । तो चि आम्हां संगें क्रीडा करी ॥२॥
तुका म्हणे आम्ही विधीचे जनिते । स्वयंभू आइते केले नव्हों ॥३॥
अर्थ :- जो सहा सास्रांचे सार आणि वेदांची साक्षात मूर्ति आहे, तो आमचा सांगाती, प्राण सखा आहे ।।1।।
म्हणून आम्हाला इतरांची पर्वा नाही; कारण नामस्मरनाने आमचे सर्व चांगले झाले आहे ।।ध्रु।।
राज्य रूप सगुन-निर्गुण आहे, तो आम्हा (भक्त) बरोबर नेहमी क्रीड़ा करतो ।।2।।
तुकोबा महानता, आम्ही (भक्त) जन्मदात्यांचे जन्मदाते आहोत, स्वयंभू आहोत ।।3।।
गाथा अभंग २९३
शिकल्या बोलाचे सांगतील वाद । अनुभव भेद नाहीं कोणा ॥१॥
पंडित हे ज्ञानी करितील कथा । न मळिती अर्था निजसुखा ॥२॥
तुका म्हणे जैसी लांचासाठीं ग्वाही । देतील हे नाहीं ठावी वस्तु ॥३॥
अर्थ :- शास्त्रार्थ पठन केलेले पंडित शब्दार्थ संगतील, पण अनुभवाचे बोल अनुभविचा जानतील ।।1।।
पंडित, ज्ञानी हे ब्रह्मज्ञान अंतर्बाह्य परमेस्वराशि एकरूप झाला आहे ।।2।।
तुकोबा म्हणतात, पैशाने विकत घेतलेल्या साक्षीदारांना खरी परिस्तिति माहित असेलच असे नहीं ।।3।।
गाथा अभंग २९२
मायबापें जरी सर्पीण बोका । त्यांचे संगें सुखा न पवे बाळ ॥१॥
चंदनाचा शूळ सोनियाची बेडी । सुख नेदी फोडी प्राण नाशी ॥२॥
तुका म्हणे नरकीं घाली अभिमान । जरी होय ज्ञान गर्व ताठा ॥३॥
अर्थ :- मायबाप सर्पिंन आणि बोक्याप्रमाने असतील तर मुलाला त्यांच्या सहवासात सुख वाटत नाही ।।1।।
चंदन लाकडाचा चंदनाचा सुळ असला तरी जीव घेणार आणि सोन्याची बेड़ी असली तरी पायांना ती दुःखदायक भासनार ।।2।।
तुकोबा म्हणतात, एखादा मनुष्य ज्ञानी असेल आणि त्याच्या ठिकाणी गर्व, ताठा, अहंकार असेल तर तो नरकातच जाणार ।।3।।
गाथा अभंग २९१
मन करा रे प्रसन्न । सर्व सिद्धीचें कारण । मोक्ष अथवा बंधन । सुख समाधान इच्छा ते ॥१॥
मनें प्रतिमा स्थापिली । मनें मना पूजा केली । मनें इच्छा पुरविली । मन माउली सकळांची ॥ध्रु.॥
मन गुरू आणि शिष्य । करी आपुलें चि दास्य । प्रसन्न आपआपणास । गति अथवा अधोगति ॥२॥
साधक वाचक पंडित । श्रोते वक्ते ऐका मात । नाहीं नाहीं आनुदैवत । तुका म्हणे दुसरें ॥३॥
अर्थ :- मानवी जीवनातील ईच्या-आकांक्षा, सुख-समाधान, मोक्ष, सर्व सिद्धि मिळविन्याचे प्रमुख साधन म्हणजे प्रसन्न, समाधानी मन होय ।।1।।
मनानेच देवाची स्तपना करून त्याची मानस पूज्या कली असता सर्व ईच्या पूर्ण होतात; कारण मन हे मातेप्रमाने आहे ।।ध्रु।।
मानाचा गुरु आणि शिष्य , दास-दासी आहे, प्रसन्न मन परमार्थात रामल्याने मोक्ष लभतो; पण उद्विग्न असेल तर अधोगति ठरलेली आहे ।।2।।
हे साधका, वाचका, पंडित, विद्वान, लोकाहो, समाधानी मांसासारखे दूसरे दैवत नाही, असे तुकोबा म्हणतात ।।3।।
गाथा अभंग २९०
चंदनाचे हात पाय ही चंदन । परिसा नाहीं हीन कोणी अंग ॥१॥
दीपा नाहीं पाठीं पोटीं अंधकार । सर्वांगें साकर अवघी गोड ॥ध्रु.॥
तुका म्हणे तैसा सज्जनापासून । पाहातां अवगुण मिळे चि ना ॥२॥
अर्थ :- चंदनवृक्षाची पान, फांद्या, मूळ, खोड सर्व चंदनाचे असते, ताशी परिसाची कोनतीच् बाजू हिन् नसते ।।1।।
दिव्याचा सर्व बाजूला प्रकाश पसरलेला असतो, ताशी साखर सर्व बाजूंनी गोड लगते ।।ध्रु।।
तुकोबा म्हणतात, सज्जनहि तसेच असतात, त्यांच्या मध्ये अवगुण शोधून सापड़नार नाही ।।3।।
गाथा अभंग २८९
न लगे चंदना सांगावा परिमळ । वनस्पतिमेळ हाकारुनी ॥१॥
अंतरीचें धांवे स्वभावें बाहेरी । धरितां ही परी आवरे ना ॥ध्रु.॥
सूर्य नाहीं जागें करीत या जना । प्रकाश किरणा कर म्हुन ॥२॥
तुका म्हणे मेघ नाचवी मयूरें । लपवितां खरें येत नाहीं ॥३॥
अर्थ :- अरन्यातील चंदनवृक्षाला आपल्यातील चंदनाचा पुरावा इतर वृक्षाणां द्यावा लागत नाही ।।1।।
अतःकरणातील सत्य आपोआप बाहर पड़ते, हा त्याचा स्वभाव आहे ।।ध्रु।।
सूर्य जगाला 'जागा हो' असे म्हणत नाही किव्हा सूर्य किरणे तसे सांगत नाही, उगावने हां त्यांचा मूळ स्वभाव आहे ।।2।।
तुकोबा म्हणतात, आकाशात मेघांची दाटि झाली की मोर त्याचा आनंद लपवून ठेउ शकत नाही, नाचू लागतात. त्याप्रमाणे सत्य लपत नाही ।।3।।
